Repertuar orkiestr cygańskich w miastach kształtowały gusta bogatszych mieszczan. Zdaniem Bartoka, Cyganie wykonywali pieśni komponowane "w stylu ludowym", ponieważ tego właśnie oczekiwała ta grupa społeczna, wspierając tym  samym charakterystyczny, węgierski styl muzyki popularnej. Przypisuje się im dużą rolę w budowaniu węgierskiego ruchu narodowego XVIII oraz XIX w. Kapele cygańskie zaangażowane były m.in. w rewolucję węgierską 1848-49 r. Po utracie niepodległości Węgier i silnym podporządkowaniu kraju Wiedniowi, rola romskich muzyków, niosących ukojenie zniewolonemu narodowi jeszcze bardziej wzrosła. Można uznać za pewien paradoks to, iż przyjęcie się pojęcia "muzyka cygańska" wśród Węgrów, w odniesieniu do ich własnej muzyki, przypadło na czasy silnego wyczulenia na to, co "tradycyjnie węgierskie". Sarosi Balint wskazuje na wyjątkowy stosunek Węgrów do cygańskiego muzykanta i muzyki którą wykonuje. Na Węgrzech, w odróżnieniu od wielu innych krajów, np. Grecji czy Albanii; gdzie równie popularne wśród Cyganów było rzemiosło muzyczne, ekwiwalentem pojęcia "muzyka grecka", "muzyka albańska" stała się "muzyka cygańska".  Węgrzy nie wstydzili się nazywać po imieniu wykonawców ich muzyki. Nie odczuwali potrzeby ukrywania ich za zasłoną "węgierskości"; kształcili ich, wspierali i z dużym zainteresowaniem obserwowali ich krajowe oraz międzynarodowe sukcesy. Mianem "cygańskiego" określali nawet repertuar kompozytorski, zapisany w nutach, jeśli wykonywany był on przez orkiestry cygańskie. W ciągu ostatnich 200 lat węgierska "muzyka cygańska" osiągnęła popularność na tak wielką skalę, iż nie-cygańscy muzykanci traktowali możliwość grania w cygańskim zespole na równi z  czymś bardzo prestiżowym. Mówi się, iż jeszcze w latach 70-tych XX w. w Budapeszcie istniało ponad 100 cygańskich zespołów.  
Zawód muzykanta, niemal na całej przestrzeni dziejów ludzkości, nie był zaliczany do zbyt chlubnych. W większości przypadków, jedynymi, którzy chcieli zajmować się taką działalnością byli ludzie biedni, z niższych klas społecznych. W muzyce dostrzegali szansę na poprawę swojego niskiego statusu społecznego. Traktując granie jako sposób na przeżycie, musieli dostosowywać się do oczekiwań odbiorcy. Lokalne społeczności nigdy nie zwracały szczególnej uwagi na to, jakiego pochodzenia są muzykanci, oczekując jedynie, aby wykonywana przez nich muzyka odzwierciedlała wiernie miejscowe zwyczaje i gusta. Muzyka i zawód muzykanta zacierały więc pewne społeczne różnice. Cygańscy muzykanci ze starych fotografii swoim sposobem ubioru i zachowaniem reprezentują klasę społeczną, której służą, w naszym przypadku  węgierską szlachtę oraz klasę średnią, stając się "miejscowymi".

Zawodowi cygańscy muzykanci. Węgry, początek XX w.

O ile w miastach zjawisko rozwoju "muzyki cygańskiej" opierało się na dość szerokich kryteriach uznania, często nie związanych z lokalnymi tradycjami (obok muzyki nowowęgierskiej repertuar operowy, operetkowy oraz szeroko rozumiana "muzyka popularna"), o tyle "cygański" repertuar na wsi ściśle związany był z miejscowym folklorem. Cygańscy muzykanci z odległych wiosek operowali materiałem muzycznym znanym i śpiewanym przez lokalną społeczność. Starsi z nich mogli dobrze pamiętać pieśni już zapomniane przez chłopów. Gdy w czasie Bożego Narodzenia zespół cygański  wędrował kolędując, grał on "starodawne" melodie oparte na skali pentatonicznej, nowsze melodie, jak również ludowe pieśni sakralne. Muzycy z poszczególnych regionów i wsi różnili się od siebie nie tylko utworami które znali, ale również stylem gry. Ich muzyka była w dużym stopniu wytworem ich środowiska - ich wsi lub regionu.
Cygan do dzisiaj bardzo często występuje na ziemiach wschodniej Europy jako profesjonalny muzykant. Zdaniem J. Kresanka, ich społeczna rola zdeterminowana jest dawnym specyficznym podejściem nie-cygańskiej społeczności wiejskiej do kwestii wykonawstwa muzyki ludowej. Człowiek wywodzący się ze środowiska agralnego, bez względu na to czy śpiewa wypasając owce, w grupie osób przy grabieniu siana, nad kołyską, przy okazji jakichś obrzędów, czy w tańcu - śpiewa sam dla siebie. Obca jest mu  p r e z e n t a c j a  swej własnej twórczości. Słowacki muzykolog Kresanek określał to mianem "intymności", choć nie oznacza ona w tym wypadku izolowania się, odruchu aspołecznego - wręcz przeciwnie: zaciera się dystans między słuchaczem a wykonawcą, wzmacniając zamknięty charakter całej lokalnej społeczności wiejskiej. Człowiek wsi nie znał pojęcia "koncertu" dla kogoś innego, obcego, a gdy potrzeba było aby ktoś zagrał mu do tańca lub "do ucha", zamawiał lub dopuszczał do tego członków obcej społeczności - Cyganów.
Z takim podejściem do muzyki spotykamy się często w kulturach ludowych:

            "Cyganie są najsilniejszym żywiołem na Bałkanach; już ze względu na sam fakt, że grają dla wszystkich (...) przede wszystkim dla obcych, bez względu na to kim są i jaka jest to okazja: pielgrzymka, wesele, potańcówka, etc."

Przedstawioną wyżej teorią uzasadnia również Kresanek, mniejszą popularność cygańskich kapel w regionach, w których dla odmiany autochtoniczna ludność chętnie prezentuje swoją twórczość, np. w Kotlinie Czeskiej.