<< WSTECZ  
János Bihari

cygański skrzypek i kompozytor uważany był za najwybitniejszego interpretatora muzyki nowowęgierskiej pierwszej połowy XIX w. Urodził się w 1764 r. w  Nagyabonyi (słow. Veľké Blahovo), w komitacie Pozsony (dzisiejsza Bratysława).
Prawdopodobnie około 1801 -1802 r. przeprowadził się do Budapesztu, gdzie szybko zdobył wielkie uznanie jako wirtuoz skrzypiec. Jako najbardziej znany i ceniony "muzyk węgierski" uświetniał swoją obecnością dwory i salony dawnych Austro - Węgier. Bihari grywał regularnie w Wiedniu na ceremoniach dworskich. 14 października 1814 r. muzyk wraz z zespołem brał udział w wielkim pochodzie z okazji zwycięstwa w bitwie z Napoleonem pod Lipskiem, grał również na Kongresie Wiedeńskim. Cygański skrzypek cieszył się wielką popularnością nie tylko wśród lokalnej austro-węgierskiej arystokracji. Gdy w 1820 r. koncertował z okazji wielkich manewrów wojskowych, jego muzykę usłyszało również wielu zagranicznych prominentów. W artykule prasowym z tego okresu przeczytać możemy:

"Nasz sławny skrzypek Bihari grał tak zachwycająco w stylu węgierskim, iż nawet ci, którzy nie znali go wcześniej, z wielką przyjemnością słuchali jego mistrzowskiego koncertu. Brytyjski książę był wielce zaskoczony, gdy Bihari zaczął śpiewać "Marlborough". Książę oraz jego czteroosobowa świta byli poruszeni do tego stopnia, że po krótkiej chwili zaczęli z nim radośnie śpiewać"

Jeden z największych miłośników twórczości Bihariego, Ferenc Liszt, pisał o nim:

"Słodkie dźwięki wydobywające się z jego magicznych skrzypiec spływają do naszych uszu jak krople nektaru.(...) Jego gra, mimo iż przesiąknięta pewnym rodzajem polotu niezbędnym do przykucia uwagi węgierskiej publiczności, nie była przeładowana zbytecznymi, pustymi ozdobnikami(...) Bihari posiadał wrodzoną cygańską umiejętność przyswajania i łączenia pozornie niemożliwych do pogodzenia ze sobą elementów."

Oprócz ulubionych kompozycji Antala Csermáka, Lavottyoraz własnych utworów, wirtuoz i jego zespół chętnie wykonywali ukraińskie kołomyjki, kwadryle, menuety, tańce  szkockie, niemieckie oraz francuskie. Bihari, mimo iż nie posługiwał się zapisem nutowym, słynął jako doskonały kompozytor melodii typu "verbunk", najbardziej charakterystycznych dla muzyki nowowęgierskiej. Muzycy, którzy posługiwali się zapisem nutowym, utrwalili cześć z nich, zdecydowana większość kompozycji powstawała jednak pod wpływem chwili, pozostając w pamięci jedynie tych, którzy mieli szczęście być świadkami spontanicznego procesu twórczego skrzypka.

"Napoleon skrzypiec", jak często go nazywano, wydawał się być silnie przywiązany do zespołu z którym grywał. Jak głosi legenda, cesarz Austro -Węgier zamierzał oficjalnie udekorować Bihariego. Skrzypek dostąpił tego honoru jedynie pod warunkiem, iż trzej pozostali członkowie jego kapeli również zostaną odznaczeni. Bihari zawiesił również na pewien czas działalność koncertową, gdy wbrew oficjalnym petycjom, powołano jego kolegów do armii.

4 grudnia 1824 r. Bihari został zaproszony do otwarcia ceremonii powołania nowego składu rady miejskiej w Egerze. W drodze powrotnej powóz Bihariego przewrócił się miażdżąc lewą rękę skrzypka. Mimo interwencji wybitnych lekarzy, wirtuoz nigdy już nie odzyskał pełnej sprawności dłoni. Muzyk, na przekór losu nadal kontynuował działalność koncertową. W 1825 r. grał nawet na bratysławskim zamku. Od czasu nieszczęśliwego wypadku nie występował już jednak jako lider zespołu, przekazując tę funkcję Jánosi'emu Sarkösi.

Cygański wirtuoz, cieszący się wielką popularnością, osiągnął wielki awans społeczny. Mówi się, iż żył jak arystokrata. Mieszkał w luksusowych hotelach i opłacał służącego, który nosił jego skrzypce. Uwagę przykuwały jego stylizowane na ludowe stroje, pełne złotych ozdób. Jak wielu jednak słynnych artystów, pod koniec życia popadł w nędzę pozbawiony przez los roli solisty - wirtuoza. Zmarł w 1825 r. w Budapeszcie.

<< WSTECZ